Yr iaith Gymraeg

Canllaw fferyllfa

Bydd y canllaw hwn yn eich cynorthwyo i ddeall gofynion deddfwriaethol yr iaith Gymraeg ar gyfer pob sector fferyllfa yng Nghymru a bydd yn eich helpu yn ymarferol os cewch bresgripsiwn yn y Gymraeg, os ydych am bresgripsiynu yn y Gymraeg neu os ydych am hyrwyddo'r iaith Gymraeg yn eich gweithle.

_{Diweddarwyd: 29 Ebrill 2025} 

GWELD Y CANLLAW HWN YN SAESNEG

Safonau'r iaith Gymraeg

Mae safonau'r iaith Gymraeg yn hyrwyddo ac yn hwyluso’r iaith Gymraeg.

Mae dwyieithrwydd yn nodwedd annatod i fywyd yng Nghymru, ac mae gwasanaeth Cymraeg neu ddwyieithog yn hanfodol er lles claf sy'n siarad Cymraeg.

Mae deddfwriaeth (Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011) yn atgyfnerthu'r egwyddor na ddylid trin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg yng Nghymru. Dylid cynnig gwasanaeth iaith Gymraeg pan fo’n briodol ac yn ymarferol, er enghraifft, mewn fferyllfeydd cymunedol, ysbytai, cartrefi gofal a meddygfeydd teulu.

I bwy mae'r safonau hyn yn berthnasol

Mae'r safonau hyn yn berthnasol i:

• Pob sefydliad GIG yng Nghymru
• Gweithwyr sefydliadau GIG yng Nghymru
• Pob lleoliad fferyllfa a gyflogir gan GIG Cymru
• Pob sefydliad fferyllfa gan gynnwys (ond heb fod yn gyfyngedig i), y Cyngor Fferyllol Cyffredinol (CFfC), byrddau iechyd GIG Cymru a chontractwyr GIG.

Defnyddio'r Gymraeg o fewn eich sefydliad

Rhaid i bob sefydliad GIG yng Nghymru:

• Cynnig yr holl ohebiaeth gyffredinol, arwyddion, gwefannau a chyfryngau cymdeithasol yn ddwyieithog
• Sicrhau bod gwasanaethau ffôn ac wyneb i wyneb ar gael yn ddwyieithog
• Sicrhau nad oes unrhyw oedi o ymholiadau, cwynion na cheisiadau am swyddi sydd wedi cael ei wneud yn y Gymraeg
• Bod yn rhagweithiol wrth ddefnyddio'r Gymraeg a hyrwyddo'r Gymraeg ar draws eich gwasanaeth.

Fferyllfa gymunedol

Mae gan fferyllfeydd cymunedol ofynion deddfwriaethol penodol yn eu dyletswydd fel contractwyr sy'n darparu gwasanaethau ar ran y GIG. Mae chwe gofyniad sy'n disgyn ar bob contractwr yng Nghymru:

1. Os gall y contractwr neu unrhyw fferyllydd sy'n gweithio'n rheolaidd yn y fferyllfa ddarparu gwasanaethau fferyllfa yn y Gymraeg, dylech hysbysu'ch bwrdd iechyd lleol yn ysgrifenedig. Mae templed ar gael ar wefan Fferyllfa Gymunedol Cymru
2. Rhaid i fferyllfeydd cymunedol sicrhau bod fersiwn iaith Gymraeg o unrhyw ddogfen neu ffurflen, ddarparwyd gan y bwrdd iechyd lleol, ar gael i'w defnyddio gan gleifion a/neu aelodau'r cyhoedd
3. Pan fydd fferyllydd y GIG a/neu ei gontractwr yn arddangos arwydd neu hysbysiad Newydd am wasanaethau fferyllol, rhaid i'r testun ar yr arwydd neu'r hysbysiad fod yn Saesneg ac yn Gymraeg, gallwch ddefnyddio'r gwasanaeth cyfieithu a gynigir gan y bwrdd iechyd lleol i’ch helpu
4. Rhaid i fferyllydd y GIG a'i gontractwr annog gwisgo bathodyn, a ddarperir gan y bwrdd iechyd lleol am ddim, gan y rhai sydd yn gallu darparu gwasanaethau fferyllol yn y Gymraeg, i gyfleu eu bod yn gallu siarad Cymraeg
5. Rhaid i fferyllydd y GIG a'i gontractwr annog y rhai sy'n darparu gwasanaethau fferyllol i ddefnyddio gwybodaeth a/neu fynychu cyrsiau hyfforddi i gynyddu eu hymwybyddiaeth o'r iaith Gymraeg a deall sut y gellir defnyddio'r iaith Gymraeg mewn cysylltiad â'r gwasanaethau fferyllol a ddarperir
6. Rhaid i fferyllydd y GIG a'i gontractwr annog y rhai sy'n darparu gwasanaethau fferyllol i sefydlu a chofnodi'r dewis iaith a fynegir gan neu ar ran y claf.

Mae gan Fferyllfa Gymunedol Cymru adnoddau ar eu gwefan i gefnogi contractwyr i sicrhau eu bod yn bodloni gofynion yr Iaith Gymraeg.

Ysgrifennu presgripsiynau yn y Gymraeg

Mae presgripsiwn a ysgrifennwyd yn y Gymraeg yn unig yn ddilys a gyfreithiol os cyflawnir yr holl ofynion cyfreithiol eraill, fodd bynnag, efallai y bydd oedi amser i'r claf os oes angen cyfieithiad.

Os ydych chi am bresgripsiynu yn y Gymraeg ac yn credu y gallai oedi amser beryglu eich claf, rydym yn argymell eich bod yn sicrhau bod eich presgripsiwn yn gwbl ddwyieithog neu wedi'i ysgrifennu yn Saesneg. Gellir dod o hyd i Fframwaith Cymhwysedd Fferyllfa Gymunedol Cymru ar gyfer pob presgripsiynwr yma.

Dosbarthu presgripsiynau a ysgrifennwyd yn y Gymraeg

Fel y nodwyd yn gynharach, mae presgripsiwn a ysgrifennwyd yn y Gymraeg yn unig yn ddilys ac yn gyfreithiol os cyflawnir yr holl ofynion cyfreithiol eraill. Ni ddylid gwrthod presgripsiwn yn y Gymraeg yn unig ar sail rhwystrau iaith.

Mae'r MEP yn nodi'r gofynion i sicrhau bod presgripsiwn yn ddilys ac yn gyfreithiol.

Dylech hefyd fod yn fodlon bod y presgripsiwn yn addas yn glinigol ar gyfer y person sy'n gofyn amdano. Gwiriwch y dos, oedran, y gwrtharwyddion a'r rhybuddion. Defnyddiwch ein canllaw fferyllfa gwiriadau clinigol i gael rhagor o gymorth gyda hyn. Rhaid cynnal yr holl wiriadau clinigol angenrheidiol ar unrhyw bresgripsiwn, beth bynnag yr iaith y mae wedi'i ysgrifennu ynddi, a rhaid i'r fferyllydd fod yn fodlon bod y feddyginiaeth yn briodol yn glinigol i'r claf. Gellir dod o hyd i ganllawiau pellach yng nghanllaw fferyllfa gwiriadau clinigol RPS.

Cyfieithu

Os nad oes siaradwyr Cymraeg rhugl yn eich tîm fferyllfa, neu os nad ydych yn hyderus gyda chyfieithiad, cysylltwch â Swyddog Iaith Gymraeg eich bwrdd iechyd lleol a fydd yn gallu eich cynorthwyo i gyfieithu dogfennau a phresgripsiynau sydd wedi'u hysgrifennu yn y Gymraeg. Gall eich Swyddog Iaith Gymraeg hefyd eich helpu i ddefnyddio a hyrwyddo'r Gymraeg yn eich gweithle.

Gallwch ddod o hyd i fanylion cyswllt eich swyddog Iaith Gymraeg ar wefan eich bwrdd iechyd lleol.

Rydym yn argymell defnyddio'r llwybrau ffurfiol ar gyfer gwasanaethau cyfieithu trwy eich bwrdd iechyd lleol, er bod llwybrau anffurfiol eraill ar gael o gyfieithu presgripsiwn, e.e., gwasanaethau cyfieithu ar y we, mae'r gwasanaethau hyn yn cynyddu'r risg o gam-gyfieithu ac atebolrwydd ar y defnyddiwr.

Labelu

Mae Gofyniad 266(7) ar gyfer pecynnu a thaflenni pecyn sy'n ymwneud â chynhyrchion meddyginiaethol yn y Rheoliadau Meddyginiaethau Dynol 2012 yn nodi bod 'gwybodaeth a roddir yn Saesneg yn unol â'r rheoliad hwn gelli’r cael ei rhoi mewn sawl iaith yn ogystal â Saesneg, ar yr amod bod yr un manylion yn ymddangos ym mhob iaith a ddefnyddir.' Er mwyn cydymffurfio â'r gofynion cyfreithiol hyn, dylai fferyllwyr labelu meddyginiaethau yn Saesneg neu'n ddwyieithog er mwyn sicrhau, os bydd claf yn cael ei weld gan rywun nad yw'n siarad Cymraeg, bod y cyfarwyddiadau hyn yn cael eu deall.

Defnyddio labeli rhybuddiol a chynghorol y BNF

O’r 71ain argraffiad y BNF ymlaen, mae cyfieithiadau Cymraeg ar gyfer pob label rhybuddiol a chynghorol ar gael yn Atodiad 3 y BNF. Rhaid i'r labeli rhybuddiol a chynghorol hyn fod yn ddwyieithog, yn y Gymraeg a'r Saesneg, wrth ddosbarthu presgripsiwn.

Ad-dalu presgripsiwn yn y Gymraeg

Bydd presgripsiynau yn y Gymraeg yn cael eu had-dalu trwy eich gweithdrefnau ad-dalu arferol a dylid eu cyflwyno yn y modd arferol.

Presgripsiynau Cymraeg y tu allan i Gymru

Os cewch bresgripsiwn Cymraeg yn Lloegr neu'r Alban, dilynwch y canllawiau uchod a gweithredwch weithdrefnau lleol ar ofynion presgripsiwn traws-wlad.

Gall gwasanaeth cyfieithu eich bwrdd iechyd lleol neu'ch bwrdd gofal integredig gynnig gwasanaethau cyfieithu am ddim i chi.

Am wybodaeth am bresgripsiynau'r AEE a'r Swistir, gweler ein canllaw RPS ar Prescriptions issued in the EEA and Switzerland: guidance for pharmacists.

Cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant

Cyfrifoldeb timau fferyllfa yw darparu cynnig iaith ragweithiol fel y gall cleifion gael mynediad at ofal fel partneriaid cyfartal trwy gyfrwng y Gymraeg. Rhaid trin cleifion â chwrteisi bob amser a rhaid i fferyllwyr a thechnegwyr fferyllfa lynu wrth y safonau ymddygiad, moeseg a pherfformiad a nodir gan y CFfC. Os mai'r Gymraeg yw dewis iaith eich claf, rhaid parchu hyn a gwneud pob ymdrech i gefnogi'r claf, gwneud iddynt deimlo eu bod wedi'u cynnwys yn llawn mewn penderfyniadau am eu hiechyd, sicrhau eu bod yn deall y cyngor meddygol a gynigir a sicrhau nad oes unrhyw anghydraddoldeb posibl o ran hygyrch i wybodaeth.

Rydym yn argymell bod siaradwyr Cymraeg yn eich adran yn weladwy'n weithredol yn unol â'r fenter Mwy na Geiriau. Gellir gwneud hyn drwy wisgo llinynnau neu fathodynnau Iaith Gwaith sydd ar gael am ddim drwy eich Swyddogion Iaith Gymraeg. Mae gwefan Comisiynydd y Gymraeg hefyd yn cynnwys deunyddiau electronig gan gynnwys posteri a llofnodion e-bost i'w defnyddio. 

Gweler ein tudalen cynhwysiant ac amrywiaeth am ragor o wybodaeth.